• lễ giỗ 6

  • lễ giỗ 5

  • lễ giỗ 4

  • lễ giỗ 3

  • lễ giỗ 2

  • lễ giỗ 1

  • Lễ giỗ 2016_1

  • 49 ngày Đai Tướng

  • giơithieuweb

  • 11

  • 10

  • 9

  • 8

  • 7

  • 6

  • 5

  • 2

  • 1

Tìm trong di sản
Làng nghề và du lịch làng nghề - Cấn sự chia xẻ đầu tư và chia xẻ lợi ích
Phạm Hữu Thanh Tùng

Nhân Festival Nghề truyền thống Huế 2017, diễn ra từ 28/4 đến 2/5, HPMT giới thiệu tham luận của nhà báo Phạm Hữu Thanh Tùng tại Hội thảo chuyên đề "Nghề và làng nghề truyền thống Huế với phát triển du lịch".

Đôi điều về thực trạng làng nghề

Nhiều làng nghề dù đã được phục hồi nhưng vẫn còn rất mong manh trong cuộc sống hiện đại. Bởi vì, đồng hành với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sản phẩm công nghiệp đã và đang thay thế sản phẩm thủ công bởi sự đa dạng, phong phú về mẫu mã, chất liệu, sự tiện dụng và giá cả hợp lý.v.v... Các làng nghề truyền thống lao đao vì sản phẩm khó tiêu thụ, nhiều làng nghề bị mai một, thậm chí thất truyền. Không ít thợ thủ công lành nghề đã buộc lòng phải chuyển nghề vì kế sinh nhai… Qua nhiều cuộc hội thảo, đã có những lý giải xác đáng về sự nguy nan của các làng nghề.   

Tìm lối ra, tìm định hướng phát triển nghề và làng nghề truyền thống là nỗi trăn trở của nhiều ngành, nhiều địa phương. Nhưng, tìm được những giải pháp phục hồi, chấn hư­ng nghề truyền thống phải đồng nghĩa với việc tìm được đầu ra cho sản phẩm làng nghề. Trong bối cảnh hiện nay, mỗi một địa phương cần phải xác định cho được nghề gì là đặc trưng, là thế mạnh, là lợi thế so sánh để có định hướng đúng trong bảo tồn và phát triển, không thể bảo tồn phát triển tràn lan.

Ngày nay, công cuộc bảo tồn di sản văn hoá Huế là môi trường, điều kiện thuận lợi để một số làng nghề phục hưng. Có những làng nghề đã thất truyền nay đã tái sinh - như nghề chế tác pháp lam phục vụ cho trang trí nội, ngoại thất các cung điện; nghề làm hoa giấy làng Thanh Tiên phục vụ cho các lễ hội, trang trí nội thất; nghề phục chế tranh tường, với sự chuyển giao kỹ thuật của các chuyên gia đến từ CHLB Đức. Bảo tồn di sản văn hoá, xây dựng thành phố Festival là một lối mở, một cánh cửa rộng mở cho các làng nghề hồi sinh, phát triển. Vấn đề còn lại là những giải pháp phát triển.

Trở lại vấn đề định hướng bảo tồn làng nghề, theo chúng tôi, làng nghề nào không trụ được với cơ chế thị trường mà chỉ còn là danh tiếng trong lịch sử, trong ký ức, trong thơ ca dân gian thì chỉ nên giới hạn trong việc sưu tập hiện vật phục vụ cho công tác bảo tồn bảo tàng, phục vụ các tour du lịch làng nghề. Trong trường hợp này bảo tồn nghề mục đích chủ yếu là để thổi hồn cho làng di sản, góp phần làm đa dạng sản phẩm du lịch, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch để thu hút khách.

Du lịch phát triển đã góp phần tăng thu nhập cho nghệ nhân, thợ thủ công, nâng cao đời sống kinh tế, văn hoá ở một số làng nghề chứ chưa phải là tất cả. Có những làng nghề du lịch chỉ mở ra những cơ hội để bảo tồn chứ không để phát triển thành kinh tế hàng hoá, vì nó không đủ sức cạnh tranh với sản phẩm của các làng nghề khác cùng chủng loại nhưng có đẳng cấp cao hơn. Chúng ta cần xác định rõ du lịch làng nghề là một sản phẩm vì lợi ích của cả cộng đồng, cần được hạch toán tổng thể.

Ví dụ như người dân vùng cầu ngói Thanh Toàn, ở huyện Hương Thuỷ, không ai no đủ với nghề làm nông cụ phục vụ du lịch. Nhưng, với phiên Chợ quê ngày hội thì những mặt hàng nông cụ do chính người dân sở tại chế tác đã trở thành một sản phẩm đặc thù, góp phần hình thành nên thương hiệu Chợ quê.

Tương tự, lò gốm cổ Phước Tích, ở huyện Phong Điền, được phục hồi đã góp phần quan trọng tạo dựng nên thương hiệu tuor du lịch Hương xưa làng cổ chứ không thể làm giàu cho cả làng với sản phẩm gốm của vài chàng thợ trẻ cơm đùm gạo bới ra học nghề ở Bát Tràng trở về. Bởi vì chính gốm Bát Tràng nhiều lúc cũng phải chao đảo trước sự trỗi dậy của gốm Chu Đậu, trước sự bành trướng của dòng gốm rực rỡ đến từ Cảnh Đức Trấn bên Tàu. Thực tế những năm qua đã cho thấy, dù được đầu tư nhiều trăm triệu đồng để phục hồi nhưng lò gốm cổ Phước Tích cũng chỉ đỏ lửa được vài ngày trong dịp Huế tổ chức Festival. Vì thế, lò gốm cổ Phước Tích nên dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn bảo tàng và phục vụ lễ hội, phục vụ du lịch; chỉ tập trung sản xuất nhóm sản phẩm như ta thấy đang được ở các bảo tàng, và các sản phẩm sưu tập được trong dân gian như: bình vôi, chum, ghè, chậu, om, niêu, tộ, cối tiêu, bình vôi, ghè.v.v

Chia xẻ trách nhiệm đầu tư  và chia xẻ lợi ích

Du lịch làng nghề là một sản phẩm đầu tư không lớn nhưng hiệu quả rất lớn. Vì làng nghề đã có sẵn, đã có thương hiệu, có khi chỉ đầu tư một lần nhưng khai thác nhiều lần. Thế nhưng nhiều tour du lịch làng nghề đang giống như là một hiện tượng có tính tự phát. Giữa ngành Du lịch và các làng nghề ở Huế bấy lâu nay ít thấy sự hợp tác tích cực trong chia xẻ trách nhiệm đầu tư và chia xẻ lợi nhuận. Riêng ngành Du lịch thiên về khai thác nhiều hơn, đầu tư không đáng kể. Nó cũng giống như loại hình du lịch nhà vườn, chủ đầu tư nhà vườn thua lỗ nặng. Đầu tư lớn thu nhỏ giọt, thu không bao giờ đủ để khấu hao. Hay như tour du lịch chùa Huế cũng chỉ có doanh nghiệp có thu - Chỉ khác chủ nhân nhà vườn ở chổ nhà chùa không chủ trương lấy thu bù chi từ đón tiếp khách tham quan.

Điều này ở Trung Quốc, ở Thái Lan, qua các chuyến du lịch chúng tôi được chứng kiến người ta làm rất bài bản. Chúng tôi qua Vân Nam, một tỉnh nghèo của Trung Quốc, tận thấy các tour được kết hợp rất chặt chẽ giữa tham quan, ăn ở cho đến mua sắm. Từ trên xe các hướng dẫn viên đã rất có ý thức trong việc tranh thủ thời gian để giới thiệu về các điểm đến, các phong tục, tập quán, sản phẩm hàng hoá của địa phương. Họ rất khéo léo trong việc kết nối các cơ sở dịch vụ vào lộ trình của mỗi ngày. Chúng tôi ở Côn Minh ba ngày, mỗi ngày hai lần khách được vào thăm làng nghề, hoặc trung tâm giới thiệu sản phẩm làng nghề. Cụ thể là chúng tôi đã vào thăm cơ sở sản xuất hàng lưu niệm bằng thạch anh, bằng đá quý; siêu thị dược thảo và cơ sở chế biến dược phẩm gắn với dịch vụ vật lý trị liệu miễn phí. Mỗi điểm đến đều có những chiêu trò khuyến mãi làm cho du khách hứng thú, không thể không mua, vui lòng khách đến, hài lòng khách đi.

Tương tự, hai lần qua Thái Lan, đi từ Bangkok đi Pataya, và ngược lại, điểm đến của tour chúng tôi tham gia ngoài vườn Noong Nooc, trại nuôi cá sấu, trại nuôi rắn, có cửa hàng vàng bạc đá quý. Lần thứ hai, không ai muốn vào thăm cửa hàng vàng bạc đá quý, vì đã thấm mệt, và không có nhu cầu mua sắm mặt hàng này, nhưng hướng dẫn viên vẫn thuyết phục: Các anh chị thông cảm, là do mối quan hệ thân thiết giữa hai cơ quan, là điểm nghỉ bắt buộc trên lộ trình, nếu bỏ qua, không đưa khách vào đây là chúng em chưa hoàn thành nhiệm vụ… Ở Chang Mai trên đường về Khon Kaen chúng tôi được ghé thăm thăm làng nghề chạm bạc và làng điêu khắc đá mỹ nghệ.


Các điểm đến này đồng thời cũng là một trạm nghỉ đạt chuẩn, có phục vụ nước uống miễn phí, có các khu nhà vệ sinh sạch sẽ; nhân viên phục vụ rất niềm nở, chu đáo; khách đi theo tour khi mua hàng được giảm giá. Đó là sự chia xẻ giữa các hãng lữ hành và các làng nghề, các trung tâm giới thiệu sản phẩm.


Ở Huế chưa có những làng nghề, những trung tâm giới thiệu sản phẩm, bán hàng lưu niệm đạt chuẩn như thế. Và cũng ít thấy những hãng lữ hành, những hướng dẫn viên có trách nhiệm với các đối tác như thế. Đó cũng là một ví dụ về sự liên kết còn lõng lẽo giữa ngành du lịch và các các đối tác, trong đó có làng nghề, có chủ nhân những của ngôi nhà vườn cổ. S
ự liên kết giữa các doanh nghiệp du lịch với các đối tác còn lỏng lẽo khiến chúng tôi đã vài lần đặt câu hỏi: Ai là tổng đạo diễn? Phải chăng những khúc mắc, trục trặc, những bế tắc đang diễn ra là do chưa có tổng đạo diễn, hoặc có nhưng không không đủ quyền hạn, đủ năng lực để điều phối mọi hoạt động trên địa bàn?

Trong giới hạn của một bài viết ngắn chúng tôi chỉ thử đưa ra một vài chuyện tai nghe mắt thấy, như là một cảm nhận, bắt mạch một nguyên nhân, với mong muồn trông người mà ngẫm đến ta...

 

                                                                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  
VIDEO